كلیات

كشور تركمنستان با رشد صادرات 6/41% در پنج سال گذشته و رسیدن به میزان 14 میلیارد دلار صادرات در سال 2014، در رتبه 91 كشورهای دنیا قرار دارد. 81% از صادرات این كشور شامل صادرات گاز طبیعی است. همچنین مقاصد اصلی صادرات این كشور را می‌توان كشور چین (81% از صادرات كل) و تركیه (6%) معرفی نمود. در حال حاضر، 89% از صادرات كشور تركمنستان، به مقصد كشورهای آسیایی صورت می‌پذیرد.

توسعه حمل‌ونقل لوله‌ای

با توجه به اهمیت صادرات و انتقال گاز طبیعی در كشور تركمنستان، تمركز مضاعف این كشور بر توسعه حمل‌ونقل لوله‌ای است. گاز طبیعی تركمنستان در سه جهت انتقال داده می‌شود: به سمت شرق آسیا و به مقصد كشور چین، به سمت جنوب با عبور از كشورهای افغانستان و پاكستان و نهایتا هند، به سمت غرب و كشورهای اروپایی. خطوط انتقال گاز از كشور تركمنستان در سه جهت توسعه داده شده است:

- تركمنستان- كشورهای اروپایی

• تركمنستان-روسیه- اروپا
• تركمنستان-بستر دریای خزر-آذربایجان-اروپا
• تركمنستان-ایران-تركیه-اروپا

- تركمنستان- ازبكستان- قزاقستان- چین

- تركمنستان- افغانستان- پاكستان- هند

تركمنستان-بستر دریای خزر- آذربایجان- تركیه

كریدور گاز جنوبی جهت حمل گاز طبیعی از ناحیه دریای خزر و خاورمیانه به اروپا و به منظور كاهش وابستگی اروپا به گاز روسیه، تعریف شده است. تركمنستان نیز جهت پیوستن به این كریدور، در پی اتصال به كشور تركیه می‌باشد. اتصال تركمنستان به تركیه می‌تواند با اجرای پروژه Trans Caspian Gas Pipeline (TCP) محقق گردد. پروژه TCP شامل احداث خطوط انتقال گاز زیر دریای خزر، از تركمن‌باشی به باكو است. مطالعات امكانسنجی این پروژه كه از طریق آژانس توسعه و تجارت آمریكا تامین بودجه گردید، توسط یك شركت آمریكایی انجام شده است. ظرفیت این خطوط لوله، 30 میلیارد متر مكعب در نظر گرفته شده است كه سرمایه‌گذاری بالغ بر 5 میلیارد دلار نیاز دارد. پیاده‌سازی این پروژه مستلزم موافقت هر پنج كشور حوزه دریای خزر می‌باشد؛ حال آنكه دو كشور ایران و روسیه، كه در رابطه با پروژه TCP دارای منافع مشترك هستند، از جمله مخالفان پیاده‌سازی این پروژه هستند و قدرت وتو نمودن این پروژه را نیز دارا می‌باشند. كشور ایران كه در حال حاضر، فاقد خطوط لوله از مرز شمال شرقی به مرز شمال غربی است، دو پروژه توسعه خطوط لوله تعریف نموده است كه با احداث این خطوط نیز، قادر به انتقال گاز تركمنستان به تركیه نخواهد بود.

تركمنستان- ازبكستان- قزاقستان- چین

این خط لوله 1833 کیلومتر طول دارد و گاز را از میادین شرقی ترکمنستان و از طریق ازبکستان به غرب چین می‌رساند. بهره‌برداری از این خط لوله در دسامبر سال 2009 آغاز شده است و در سال 2015 به 60 میلیارد متر مکعب افزایش یافت.

ترکمنستان- افغانستان- پاکستان- هند

بنا به برنامه‌ریزی‌ها این خط لوله بیش از 1000 مایل طول خواهد داشت و گاز را از ترکمنستان به فازیلکا در مرز هند و پاکستان منتقل خواهد کرد. ظرفیت پیشنهادی برای این خط لوله بیش از 33 میلیارد متر مکعب در سال است. خط لوله مذکور با چالش‌های امنیتی در افغانستان مواجه است و در مورد بها و حق‌الزحمه احداث آن نیز مشکلاتی وجود دارد.

توسعه بخش دریایی

وضعیت كنونی: بندر تركمنباشی، تنها بندر بین‌المللی این كشور است. خطوط اصلی حركت كشتی‌ها، به سمت آستاراخان در روسیه و باكو در آذربایجان است.

توسعه‌های آتی:

- توسعه بندر تركمن باشی از مجموعه پروژه های توسعه ی حمل دریایی می باشد كه از سال 2013 شروع شده است و پیش‌بینی می شود در سال 2017 به اتمام برسد. پروژه شامل ساخت ترمینال قایق‌های فری، ترمینال مسافر، ترمینال کانتینر و مراکز تعمیرات کشتی‌ها می باشد و منجر به اتصال ترکمن‌باشی، باکو(آذربایجان)، انزلی(ایران)، آکتائو(قزاقزستان) و اولیا(روسیه) می شود. هدف از توسعه ی این بندر افزایش ترافیک بار در منطقه و افزایش جذب مسافر در منطقه‌ی توریستی ترکمنستان در سواحل دریای خزر می باشد.

- توسعه تسهیلات دریایی تركمنستان به منظور توسعه ی تسهیلات دریایی، برنامه‌ خرید 3 تانکر نفتی، 1 تانکر گاز مایع، 2 کشتی مسافری، 4 یدک‌کش بندر، 1کشتی جرثقیل، 1کشتی لایروب و ... به منظور افزایش بار دریایی تا سال 2020 را دارد. همچنین پیش‌بینی می شود سالانه 30 میلیون تن بار در بنادر ترکمنستان افزایش یابد و به ظرفیت 3 برابری خواهد رسید.

- توسعه لنگرگاه اكرم با هدف تبدیل به دومین بندر بین‌المللی تركمنستان

توسعه بخش ریلی

وضعیت كنونی: در سال 2015، طول خطوط ریلی كشور تركمنستان، 3115 كیلومتر بوده است كه عمده آن در نزدیكی مرز شمالی و جنوبی این كشور واقع شده است. ارتباطات ریلی بین‌المللی این كشور در مرز ایران (باری)، افغانستان (باری و از دو منطقه امام‌نظر و اكینا)، قزاقستان، ازبكستان و همچنین دریای خزر (مسافری)، انجام می‌شود. خط راه‌آهن Uzen – Gyzylgaya – Bereket – Etrek – Gorgan در دسامبر 2014 به عنوان خط ریلی کریدور شمال-جنوب تعیین گردید، که این خط قزاقزستان را از طریق ترکمنستان به ایران متصل می‌کند و پیش‌بینی می‌شود تا سالانه 10 میلیون تن بار از این مسیر حمل شود.

توسعه‌های آتی:تركمنستان برنامه ساخت خط پرسرعت بین دو استان بالکان (غرب کشور) و لباپ (شرق) از طریق کویر کاراکوم را دارد. در سال 2013، تفاهم‌نامه¬ای مابین افغانستان، تاجیکستان و ترکمنستان با هدف ساخت راه‌آهن Turkmenistan-Afghanistan-Tajikistan (TAT) ، به منظور افزایش حمل کالا از آسیای میانه به افغانستان با تمرکز بر کاهش هزینه‌های حمل و ترانزیت امضا شد. كه تاکنون 85 کیلومتر از این کریدور توسط ترکمنستان ساخته شده است و همچنین ساخت خط Ymamnazar بهAndkhoy در افغانستان آغاز گردیده است. لیكن با توجه به اینکه بانک توسعه آسیایی تصمیم به تامین مالی بخش افغانستان-تاجیکستان و همچنین کمک‌های فنی مربوط به این بخش را داشت، در پایان 2015 به دلیل مسائل امنیتی در افغانستان کمک‌های خود را به حالت تعلیق درآورده است.

توسعه بخش جاده‌ای

وضعیت كنونی: دو مسیر بزرگراهی اصلی این كشور، از شهر ماری و در امتداد مرز ایران به عشق‌آباد (شرقی-غربی) و دیگری از تركمن‌آباد در مرز افغانستان به مرز ازبكستان است. از سال 2011 تا 2015 دولت تركمنستان برنامه تکمیل جاده (Turkmenbashy -Ashgabat Mary – Turkmenabat – Farap) از دریای خزر به مرزهای ازبکستان را داشته است.

توسعه‌های آتی: ساخت 564 کیلومتر بزرگراه عشق آباد- ترکمن‌باشی تا 2018 پایان می‌پذیرد. تركمنستان برنامه ساخت 24هزار کیلومتر جاده تا پایان سال 2020 را دارد.

توسعه بخش هوایی

وضعیت كنونی: كشور تركمنستان دارای 26 فرودگاه است كه حمل‌ونقل‌های بین‌المللی از سه فرودگاه عشق‌آباد، تركمن‌باشی و ماری صورت می‌پذیرد.

توسعه‌های آتی:این كشور به دنبال به‌روزرسانی فرودگاه‌های موجود و هموار نمودن محدودیت‌های كنونی است.

توسعه ترانزیت

• توسعه کریدور ترانزیتی ازبکستان- ترکمنستان- ایران-عمان: به منظور افزایش تجارت و همکاری های اقتصادی بین آسیای مرکزی و خاورمیانه
• توسعه کریدور افغانستان- ترکمنستان- آذربایجان- گرجستان: به منظور تسهیل حمل و نقل از طریق آسیای میانه به سایر كشورهای آسیایی
• توسعه و بازسازی بزرگراه های Turkmenbashi-Garabogaz-Kazakhstan border و Turkmenabat-Gazachak ashoguz and Mary-Serhetabat. : با هدف افزایش ترانزیت خودرو
• امضای تفاهم‌نامه چندجانبه (ایران- عمان- ازبكستان و تركمستان) در فوریه 2015 با هدف تسهیل ترانزیت از آسیای میانه به خلیج فارس و عمان

گزارش توسعه حمل‌ونقل در ترکمنستان