سیاستگذاری و اعمال سیاست‌های برنامه‌های پنجساله توسعه اقتصادی، اجتماعی و برنامه‌های سالانه در نحوه اجرای طرح‌های توسعه و عمران.

تدوین ضوابط و دستورالعمل‌های نحوه نظارت و کنترل مصوبات مذکور.

نظارت عالیه بر حسن اجرای طرح‌های توسعه و عمران ناحیه‌ای، مجموعه‌های شهری، جامع و تفصیلی شهرها و طرح‌های ویژه و هماهنگی با واحدهای استانی در امر نظارت بر طرح‌های مزبور.

نظارت عالیه بر اجرای ضوابط و مقررات شهرسازی و معماری و مصوبات شورای‌عالی شهرسازی و معماری و همچنین بررسی نظرات مدیریت شهری در جهت بهبود روند اجرای طرح‌های توسعه شهری.

همکاری و ارتباط با شهرداری‌ها، شوراهای اسلامی شهرها، سازمان شهرداری‌ها و دهیاری‌های کشور، سازمان‌های نظام مهندسی و سایر دستگاه‌های مرتبط با مدیریت شهری به منظور اعمال برنامه‌ها و سیاست‌های شورای‌عالی شهرسازی و معماری ایران.

نظارت بر مصوبات شورای برنامه‌ریزی و توسعه و کارگروه‌های تخصصی مسکن و شهرسازی استان‌ها با توجه به ضوابط و مقررات حسب مورد.

نظارت بر مصوبات کمیسیون‌های ماده ۵ قانون تأسیس شورای‌عالی شهرسازی و معماری ایران از طریق بررسی موردی صورتجلسات، به منظور کنترل مغایرت‌های اساسی احتمالی بر اساس طرح‌های جامع ذی‌ربط یا سایر قوانین و مقررات شهرسازی و معماری.

تدوین دستورالعمل‌های لازم در جهت ایجاد وحدت رویه به منظور اصلاح روند تشکیل کمیسیون‌های ماده ۵ و کارگروه‌های تخصصی مسکن و شهرسازی.

نظارت عالیه بر حسن اجرای طرح‌های مصوب شهرهای جدید، شهرک‌ها و بافت‌های فرسوده.

بررسی شکایات اشخاص حقیقی و حقوقی در مورد عدم اجرای ضوابط و مقررات شهرسازی و معماری و ارجاع آن به مراجع ذی‌ربط.

تدوین ضوابط، دستورالعمل‌ها، راهنماها و چک‌لیست‌های لازم برای ایجاد وحدت رویه در بررسی‌ها و انجام اقدامات نظارتی.

نظارت بر اجرای دقیق مفاد «آیین‌نامه نحوه بررسی و تصویب طرح‌های توسعه و عمران محلی، ناحیه‌ای، منطقه‌ای و ملی و مقررات شهرسازی و معماری کشور» (مصوب ۱۲/۱۰/۱۳۷۸ هیئت وزیران).

ایجاد سازوکارهای لازم برای بهره‌گیری از قابلیت‌های بخش خصوصی (به‌ویژه سمن‌ها) در جلوگیری از تخلفات ساختمانی و اجرای مصوبات شهرسازی و معماری.

ارتباط مستمر با شهرداری‌ها و شوراهای اسلامی شهرها به منظور تسهیل در فرآیند امور نظارت بر توسعه طرح‌های توسعه و عمران، ضوابط و مقررات اجرایی، استفاده از ظرفیت‌های اجرایی شهرداری‌ها.

ایجاد سامانه پایش برخط اجرای طرح‌ها، ضوابط و مقررات و مصوبات کمیسیون‌های ماده ۵ استان‌ها.

انجام هماهنگی و همکاری با دفتر تدوین مقررات ملی ساختمان به منظور جلوگیری از تداخل و بروز دوگانگی در اجرای ضوابط و مقررات شهرسازی و معماری با مقررات ملی ساختمان.

تهیه گزارش‌های ادواری از دلایل توفیق یا عدم توفیق طرح‌های توسعه و عمران در مرحله اجرا.

تدوین لوایح و آیین‌نامه‌های اجرایی مورد نیاز جهت طی مراحل تصویب در مراجع قانونی ذی‌ربط.

تشکیل کمیته‌های تخصصی و مشورتی در زمینه‌های مرتبط با وظایف دفتر.

شرکت در جلسات شورای عالی شهرسازی و معماری ایران و کمیته فنی آن و سایر جلسات بنا بر وظایف مرتبط با دفتر.

همکاری در تدوین و ارائه پیش‌نویس لوایح، ضوابط شهرسازی و معماری به منظور اصلاح ضوابط مربوطه.

انجام بازدیدهای محلی و شرکت در جلسات استانی مرتبط با وظایف دفتر به صورت موردی.

همکاری در ارزیابی عملکرد واحدهای شهرسازی و معماری استان‌ها در دوره‌های زمانی مشخص.

مطالعه و بررسی به منظور تعیین و ارائه زمینه‌ها و عناوین طرح‌های مطالعاتی مرتبط با وظایف دفتر و نظارت بر روند تهیه و تصویب آنها.

ارتباط و تبادل اطلاعات با دانشگاه‌ها و مجامع علمی و پژوهشی و همکاری در برگزاری همایش‌ها، نمایشگاه‌ها و کارگاه‌های تخصصی.